Edirne’nin tarihi çarşılarında Vakıflar Bölge Müdürlüğü’nün kiralara yaptığı rayiç ve yüksek oranlı zamlar esnafı çıkmaza sürükledi. Ali Paşa Çarşısı Dernek Başkanı Yılmaz Sanış, yıllardır TÜFE üzerinde yapılan artışların ardından geçen yıl yeniden değerlendirmelerle yüzde 200 ila 500’leri bulan zamların uygulandığını, bu yıl ise bazı dükkanlara TÜFE, bazılarına rayiç uygulanarak büyük bir belirsizlik yaratıldığını söyledi.

Bedesten Çarşısı Başkanı Hakan Fındıklı ise taahhütnamelerde TEFE-TÜFE yazmasına rağmen bazı dükkanlara doğrudan yüzde 40 zam yapıldığını, bu keyfi uygulamaların esnafı yatırımdan vazgeçirdiğini, ertesi yıl yüzde 140’lara varan artışlarla kimsenin önünü göremediğini söyledi. Esnafın büyük bölümünün kiraları emekli maaşlarıyla veya borçlanarak ödediğini, devren kiralık ilanlarının arttığını belirterek esnafın artık dayanılmayacak sürece girdiğini ifade etti.

“ESNAFIN KİRASININ TÜFE ALTINDA KALKMASI ONUN SUÇU DEĞİL”

Tarihi Ali Paşa Çarşısı Dernek Başkanı Yılmaz Sanış, “Bugün ihbarnameler bizim çarşımıza da geldi. Uzun yıllardan beri vakıf kiracısı olanlar kiralama şartlarını belirler. Çok uzun bir süre, yıllarca vakıf kiraları TÜFE’nin üzerinde kira zammı yapıldı. Belli bir süre sonra dediler ki kiralar enflasyonun altında kalıyor. 5 yılda bir yeniden değerlendirme yapılacağı söylendi. Sonra 5 yılda bir yeniden değerlendirme yaptılar. Yeniden değerlendirme yapılırken malum herkesin kamuoyunda bildiği gibi yüzde 200, yüzde 300, yüzde 400, yüzde 500’lere kadar çıkan kira zammı yapıldı. Üstünden 5 sene geçti. 5 sene sonra dediler ki tekrar enflasyonun altında kaldı. TÜFE diyorsunuz, TÜFE üzerinden kirasını ödüyor. Kirasının TÜFE’nin altında kalması esnafın suçu değil ki. Ama bedelini esnaf ödüyor. Geçen sene yine yeniden değerlendirme yaptılar. Yine kiralara yüzde 200, yüzde 250 oranında zam yaptılar. Yine sineye çektik. Dedik ki 5 yıl boyunca yeniden değerlendirme yok. TÜFE’ye göre kira zammı gelir” dedi.

“VAKIFLAR BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ TÜFE’DEN DEĞİL RAYİÇTEN KİRA ZAMMI YAPTI”

Başkan Sanış, “Şimdi bugün geldiğimiz noktada şunu görüyoruz: Bazı dükkânlara TÜFE, bazı dükkânlara rayiç uygulaması yapılıyor. Bu nereden kaynaklanıyor? Bu tek bir noktadan kaynaklanıyor. Bu da bizim imzaladığımız ihbarnamelerin, taahhütnamelerin arkasında zaten şunu açıklıyor: Kiralar her yıl TÜFE’den az olmamak şartıyla rayiç olarak bölge müdürlüğünce belirlenir diyor. Buradaki bölge müdürlüğü maalesef burada TÜFE’den değil, rayiçten kira zammı yaptı bize. Şimdi bunun sebebini sormak istiyoruz. Neden TÜFE’den rayiçe geçiyorsunuz? Seneye TÜFE’ye mi dönecek? Yine rayiç mi devam edeceğiz? Bir belirsizlik içerisinde gidiyoruz” dedi.

“ONUN ÖDEDİĞİ YUKARIDAN KİRA BİZE RAYİÇ KALIYOR”

KOSGEB desteğiyle tarihi çarşıda dükkan açanların yüksek kira ödemeyi dert etmediği, ancak bu kiraların mevcut esnafa rayiç gösterildiğini vurgulayan Yılmaz Sanış, “Malum ülkenin geçtiği ekonomik sıkıntılar var. Her kira zammı çarşılarımızdaki esnaf sayısını azaltıyor. Esnaf bırakıp gidiyor. Esnaf çeşitliliği bitiyor. İş dalları daralıyor. Herkes bir emekle geliyor. Bir de gözden kaçırılan şu konular var. Biraz sahadan bahsedeyim. Diyecek ki herkes niye dükkanlar boş kalmıyor? Evet, herkes bir merak peşinde. İşten ayrılıyor, tarlasını satıyor, miras kalıyor. Yapabileceği en basit iş esnaflık. Bir merakla dükkanlara gidiyor. Dükkanları kiralarken genelde KOSGEB aracılığıyla kira yardımı alınıyor. Burada dükkanı kiralayan kişinin 2 yıl boyunca KOSGEB’ten kira desteği alacağı için kiranın ödenecek miktarı önemlidir. Yani 1 lira olmuş, bin lira olmuş, 100 bin lira olmuş önemli değil. Çünkü 2 yıl boyunca bunu KOSGEB yardımıyla ödeyecek. Sonra 2 yıl boyunca bu kiralar KOSGEB yardımıyla ödendiği için bunları bize rayiç gösteriyorlar. Bunları bize emsal gösteriyorlar. Çarşının rayiçlerini yukarı çıkartıyorlar. Peki ne oluyor? 2 yıl sonra kirayı esnaf dükkanından ödemeye kalktığı zaman bu kiraları karşılayamıyor. Karşılayamadığı için de dükkanını devretmek zorunda kalıyor. Olan ne oluyor? Onun ödediği yukarıdan kira bize rayiç kalıyor. Yani ödenen rakamlar da bugünün şartlarına göre az buz rakamlar değil. 56 bin lira, 70 bin lira, 78 bin lira rayiçler var. 14 metrekare bir dükkân için tarihi çarşılarda bu kiralar ödenebilir rakamlar değildir. Ödenebilirliği yoktur bunların” diye kaydetti.

“İÇİNDEN ÇIKILMAZ BİR HALE GELİYOR, ÇOK YAKIN ZAMANDA DENİZ BİTECEK”

Başkan Sanış, “Ama bunlar ihaleyle devredildiğinde dükkân sahibi devrederken gittiğinde devrettiği kirayı çarşılara rayiç olarak bırakmış oluyor. Vakıflar burada buna bakmıyor. Ya bu yüksek kira ne kadar ödenilir? Kaç yıl ödenilirliğine bakmıyor. Biz her zaman şunu savunduk: Yüksek kiraların ödenebilirliği, uzun süre ödenebilirliği yok. İmkansız. Biz burada bedava oturmak da istemiyoruz. Hiçbir zaman böyle bir niyetimiz olmadı. Burası vakıf malıdır. Hayrat malıdır. Biz de bu taşın altına her zaman için iyi niyetli elimizi sokuyoruz ve sokmaya devam edeceğiz. Ama artık bu işler farklı bir, içinden çıkılamaz bir hale almaya gitti. Her geçen gün esnaf dükkanlarını bırakıyor. Ve bunu çok üzülerek söylüyorum ki çok yakın zamanda deniz bitecek. Deniz bitecek. Tarihi çarşılara kiracı bulmakta zorlanacaklar. Şu anda herkesin ağzında, dilinde olan Bulgar geliyor, Yunan geliyor. Sınır kenti olduğu için bu süreci bir nebze olsun, bir tık belki ileriye attı. Ama bu sürdürülebilir bir politika değil” dedi.

“HAFTA İÇİ ESNAF SİFTAH YAPMADAN KAPATIYOR, GELİP VİR DE HAFTA İÇİ ÇARŞIYI DOLAŞSINLAR”

Tarihi çarşılardaki yoğunluğun hafta sonu kaldığını, hafta içi ise esnaf siftah bile yapamadığını kaydeden Sanış, “Bir de burada herkes şunu baz alıyor. Cumartesi, Pazar. Biraz cuma günü. Bir yoğunluk oluyor. Bu yoğunluk alışverişlere ne kadar yansıyor bu bir. Bir de şuradan şunu istirham ediyorum. Hafta içi de bir gelip çarşılara bir dolaşsınlar. Yani cumartesi, cumartesi pazar haricinde. Pazartesi, salı, çarşamba, perşembe. Ve hafta içi inanır mısınız esnafın yüzde 50’si, yüzde 60’ı siftah yapmadan dükkan kapatıyor. Dükkan kapatıyor. Çünkü malum ortada. Her şey, gerçekler ortada” diye konuştu.

“ZAMLAR KEYFİYETLE YAPILIYOR, ESNAF DÜKKANINA YATIRIM YAPAMIYORLAR, NEREYE GİDECEK BU İŞ? ”

Tarihi Bedesten Çarşısı Dernek Başkanı Hakan Fındıklı, “Tabii her yıl olduğu gibi kiralarımız yine bu yılda artacak. Buraya kadar bir şey yok. Zaten bunu herkes biliyor, herkes hazır. Fakat kiraların bir kısmında taahhütnamelerin TEFE-TÜFE oranında artış yapılacak yazıyor. Bir kısmına da direkt yüzde 40 artış yapmışlar. İkisinin arasında çok mu bir şey var? Bence çok yok, 2-3 puan ama bu esnafları rahatsız etmeye yetiyor. Keşke bunu böyle yapmasalardı. Bütün kiraları TEFE-TÜFE oranında yapsaydılar. Çünkü bir yıl yüzde 40 yapıyorsun, ertesi yıl yüzde 140 yapıyorsun. Bu iş sanki bir keyfiyet, birilerinin isteği ve arzusu ile oluyormuş gibi gelmeye başladı. İnsanlar dükkanlarına, kiracılar yatırım yapamıyorlar. Önümüzdeki yıl ne gelecek belli değil. Buraya gelen, burada kiracılık yapan biz bugün varız, yarın yok. Ne olacak bu iş? Nereye varacak bu işin sonu? Bunu bir şeye bağlayamadılar. Bir yıl rayiç diyorlar, olmadı emsal diyorlar, olmadı başka bir şey söylüyorlar. Ama bunun böyle olmaması lazım. Kalkıp dersin ki “Biz vakıf kiralarını bundan sonra TEFE-TÜFE oranında artıracağız.” Herkes bilir ve ona göre ticaretine devam eder, yatırımını yapar. Şimdi insanlar yatırım yapamıyorlar, işlerine yatırım yapamıyorlar, dükkanlarına yatırım yapamıyorlar, yeni mal alıp satamıyorlar” diye söyledi.

“NEYE YÜZDE 40 ZAM GELDİ DE KİRALARA YÜZDE 40 ZAM GELDİ?”

Yüzde 40 zam yapılmasına mana veremediklerini dile getiren Hakan Fındıklı, “Şimdi bu yüzde 40 gelen zamla tekrar ürünlerin üzerine zam gelecek. Bu kime yansıyacak? Vatandaşa yansıyacak. En küçük esnafız biz. Burada vakıf kiracıları dediğiniz en küçük esnafların topluluğu. Asgari ücrete mi yüzde 40 zam geldi? Emekli maaşlarına mı yüzde 40 zam geldi? Neye geldi de vakıf kiralarına yüzde 40 zam geliyor? Biraz daha ayrıntılı düşünüp biraz daha dikkatli olunmalı bence. TEFE-TÜFE ne çıktıysa bundan sonra her yıl bu şekilde devam eder. Herkes de bilir” diye ifade etti

“EMEKLİ MAAŞI KİRAYA GİDİYOR”

Bedesten Çarşısı esnaflarının kiraları emekli maaşları ile ödeyebildiğini söyleyen Başkan Fındıklı, “Kiralarını ödemeyen yok. Herkes kiralarını bir şekilde ödüyor. Nasıl ödüyor? Kooperatiften borç kullanıyor, bankalardan kredi kullanıyor. Bir şekilde kiralarını ödüyor. Borçlanarak ödüyor ama nihayetinde ödüyor. Zaten yaş ortalamasına baktığınızda kiracıların birçoğu emekli. Adam emekli maaşını alıyor, vakıflara götürüp yatırıyor. Dükkanından kazanıp da bunu ödeyen çok az esnaf var. Bu bizim çarşımız için belki böyledir, diğerlerinde olmayabilir. Onlarla görüşmek lazım. Ama genelde emekli insanlar emekli maaşını alıp kiralarını ödüyorlar” dedi.

“KİRA ZAMLARI HEP KEYFİYET, TEFE TÜFE UYGULANMIYOR”

Bedesten Çarşısı’nda esnafların devren kiralık dükkan ilanları astığını, TEFE TÜFE uygulanmadığını ve esnafların kiraları ödemekte zorlandığını söyleyen Hakan Fındıklı, “Devir konusunda sizin de gördüğünüz gibi dükkânlarda kâğıtlar asılı zaten. “Devren kiralık, devren kiralık.” Artık insanlar başa çıkamıyorlar. Kiralarını ödemekte zorlanıyorlar veya ödeyemiyorlar. Onun için buradan bir an önce dükkanlarını devredip gitmek istiyorlar. Vazgeçiyor insanlar artık. Ticaret yapmaktan da para kazanmaktan da, burada olmaktan da vazgeçiyorlar. Bunların tek sebebi kira politikası. Başka hiçbir şey değil. Bir yıl sonra ne olacağını bilmiyorlar. Hep bir keyfiyet, hep bir yüzde 40, yüzde 140. TEFE uygulanmıyor, TÜFE uygulanmıyor. Kalkıyorsunuz vatandaşa diyorsunuz “Rayiç olacak”, “Emsali şu kadar”, “Şusu bu kadar.” Sürekli artırmak için bir sebepleri var. Oysa ki insanları yaşatmak için burada bir sebepleri olması lazım. Bu insanları biz burada nasıl yaşatalım, burada nasıl istihdam olsunlar? “şeklinde söyledi.

“BULGAR TARİHİ ÇARŞIYA DEĞİL LOKANTA, TEMİZLİK ÜRÜNÜ, ECZANEYE KAZANDIRIYOR, ESNAFIN CEBİNDE 10 LEVA BİLE YOK”

Bulgarların tarihi çarşılarda yoğun alışveriş yaptığı algısını reddederek esnafı tek tek gezerek 10 Leva bile çıkmayacağını işaret eden Fındıklı “Biz de görüyoruz, yemek sektöründe kuyruk oluşturan dükkanlar var. Veya Bostanpazarı’nda deterjan, temizlik ürünü gibi ürünler satan yerlerde hareketlilik var. Ama bu çarşı esnafıyla çok alakalı değil. Şurada çarşıda da 100 tane dükkân var. Çıkalım şimdi tek tek hepsinden 10 leva borç isteyelim, 90 tanesi veremez. Adamın cebinde 10 leva yok. Nereden Bulgar gelmiş de para kazanmış? Bulgar’ın alışveriş yaptığı yerler belli. Bulgar eczaneye gidiyor, tatlıcıya gidiyor. Bizim iş sektörümüzde öyle bir şey yok” .dedi

“BULGARIN TARİHİ ÇARŞI İLE İŞİ YOK2

Fındıklı, “Ne yapalım, burasını lokantaya mı çevirelim Bulgar’la iş yapmak için? Ne yapmamız lazım? Tatlıcı mı olalım burada? Eczane mi açalım? Bulgar’ın aldığı kalemler belli. Bulgar’ın bizimle işi yok ki. Şurada 100 leva parayı alalım elimize, bozduramayız esnafta. Çünkü Bulgar’a yönelik bir ürün yok, bir şey satan kimse yok zaten” diye kaydetti.

“KİRA İÇİN ÇALIŞIYORUZ”

25 yıldır Bedesten Çarşısı’nda esnaflık yapan Mustafa Gün, “Kiralarımız hakikaten yüksek oldu artık. Piyasaya göre belki normal ama makul seviyelerde tutulsa çok iyi olur. Çarşımızın sakinliğine göre kiralarımız yüksek. Benim 11 bin 500 liraydı, 16 bin 500 lira civarında olacak. Yüzde 40 zam söyleniyor. Söylenen doğruysa. TEFE, TÜFE yüzde 30 gibi telaffuz ediliyor. Ama bize yüzde 40 dayatılıyor. Kira için çalışıyoruz bir anlamda” dedi.

Haber: Erkan Ekşi