Edirne’nin UNESCO Dünya Mirası Selimiye Camii ve Külliyesi’nde süren restorasyona yönelik kamuoyundaki tartışmalar büyüyor. Selimiye Cami kubbesinde yer alan kalem işi ve hatların kazınarak yeni bir kalem işi hat yapılması tartışmalarına Samsun Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nden Dekan Yardımcısı Yüksek Mimar Doç. Dr. Halil İbrahim Düzenli ve Tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı’da katıldı.
Kubbedeki kalem işi ve hatların kazınıp yerine yenisinin yapılmasına tepkiler artarken, Yüksek Mimar Halil İbrahim Düzenli Osmanlı arşivinden paylaştığı fermanla “kadim halinin korunması gerektiğini” hatırlattı. Tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı ise restorasyon sürecinde ehil olmayan kişilerin iş başında olduğunu savunarak, restorasyonun uluslararası uzmanlarla yürütülmesi gerektiğini vurguladı
Prof. Dr. Ortaylı, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Türkiye, Küçük Asya bütün zamanların en zengin mirasına sahiptir. En sonuncu dönem de Selçukî ve Osmanlılar dönemidir. Maalesef ehil olmayan restoratörler her işe karışıyor. Kimler ehil diyeceksiniz? Akademik unvan taşıyanların bile felaket işleri var. UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi uzun zamandır restorasyondaydı. Şimdi kubbedeki tezyinatın (kalemişi ve hatlar) tamamen kazınıp yerine yeni bir kubbe tezyinatı yapılması kararı tartışılıyor. Burada da grup iş birliği kokusu geliyor. Eski mevcut strüktür ile yeni arasındaki zevk farkını kim çıplak gözle baksa görür. Anlaşılan bu iş ya ehliyetsizce karar altına alınıyor yahut da takım kayırmasıyla” ifadelerini kullandı.
Restorasyon sürecinde uzman sayısının yetersiz olduğunu belirten Prof. Dr. Ortaylı, “Nasıl futbolda milli hakeme güvenmeyip uluslararası hakem çağırıyorsak tehlike altındaki dünya mirası milli eserlerimizi de aynı işleme tabi tutmalıyız. UNESCO ile ihtilaflı değerlendirme varsa 72 milletin uzman restoratörlerini bir araya getirirsiniz ona göre işler yürütülür. 3-5 kişiyle, hatırla teşekkül ettirilen anıtlar kurullarıyla çözülecek bir mesele olmadığı ortada” dedi.
Prof. Dr. Ortaylı, Mimar Sinan’ın önemine de dikkat çekerek, “Mimar Sinan imparatorluk coğrafyasına, imparatorluğun sanatına kendi üslûbunu ve merkezî Osmanlı havasını veren dâhidir. Lütfen herkes 16. asır Türk mimarisine, büyük ustanın en büyük eserine sahip çıkmayı öğrensin. Sinan’ın eserleri her kulun hatta her toplumun kendi tekeline alıp harcayacağı miras değil. Koca Sinan’ın örneğinin mevcut olmadığını dünya biliyor, söylüyor. Dedelerin büyük mirasına karşı bu uyuşuk halimizden kurtulalım. İşi yürütenlerin, yönetenlerin kontrolü, denetimi şart. Varşova yeniden inşa edilirken her gün referandum yapılıyordu ve insanlar ilgileniyordu. Biz neden uyuyoruz? Bu ilgisizlik uygarlık seviyemizi göstermez mi?” ifadelerini kullandı.
OSMANLI DÖNEMİNDEN SELİMİYE CAMİ İÇİN FERMAN”
Osmanlı Arşivi’nden Selimiye Cami ile ilgili 1883 yılına ait fermanı yayınlayan Samsun Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dekan Yardımcısı Yüksek Mimar Doç. Dr. Halil İbrahim Düzenli, “Selimiye Camii tezyinatı hakkında kamuoyunda süregelen bir restorasyon tartışması var. Selimiye Camii ile ilgili 1883’den bir ferman: bu misüllü âsâr-ı kadīmenin beka-yı şeref ve itibârı, hâvî olduğu sanayi-i nefise-i mîmâryenin tegayyür ve zıyâdan muhâfazasına mütevakkıf olduğundan, mezkûr kubbelerin icrâ-yı ta’mir etme esnada, izzetlü devletlü vâli paşa hazretleri tarafından dahî bizzat nezâret olunarak, hâl-i kadīmine tağyir îrâs edilmemesi ve âsâr-ı mevcûdesinin hüsn-i muhâfazasının esbâbınca istishâline mezîd-i îtinâ ve dikkat olunması zımnında, Edirne Vilâyetine tebligat-ı lâzime icrâsında Dahiliye Nezâret-i Celilesine …. emr ü fermân.”şeklinde orijinal yazımın yanı sıra Türkçe mealini de paylaşan Düzenli” Bunun gibi kadim eserlerin şeref ve itibarının devamı, mimarînin barındırdığı güzel sanat unsurlarının değiştirilmeden, yok edilmeden muhafazasına bağlı bulunduğundan, zikredilen kubbelerin tamiri esnasında, vâli paşanın da bizzat nezâreti temin edilerek, kadim halini bozacak bir değişikliğe sebebiyet verilmemesi ve içinde bulunan mevcut eserlerin, en güzel şekilde korunmasına imkân sağlayacak şartların teminine azamî özen ve titizliğin gösterilmesi hususunda Edirne Vilayetine gerekli tebligatın yapılması için Dahiliye Nezaret-i Celilesine …. emir ve ferman.” Umulur ki, 2025 idarecilerimizin de hassasiyeti ve mesuliyet şuuru böyle olur.” diyerek ifade etti.
“ICOMOS UYARMIŞTI”
Haziran ayında Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi (ICOMOS) Türkiye Milli Komitesi, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Edirne Selimiye Camii ana kubbe kalemişleri üzerinde yürütülmekte olan müdahale sürecine ilişkin kapsamlı bir “Bilimsel Görüş ve Uyarılar” raporu yayımlamıştı. ICOMOS’un yayınladığı raporda caminin kültürel miras statüsünün korunması ve uluslararası koruma ilkelerine uygunluğun sağlanması adına önemli tespit ve itirazlar ifade edilmişti. Raporda ayrıca, “Selimiye Kalemişi Rekonstrüksiyonu Önerisi” doğrultusunda yeniden yorumlanmasının; yapıdaki dönemsel katmanlaşmanın yok edilmesi ve ağır bir koruma ihlali anlamına geleceği belirtilmiş, bu çerçevede acil olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, UNESCO Türkiye Milli Komitesi, UNESCO Dünya Mirası Merkezi ve Uluslararası ICOMOS’un bilgilendirilmesi gerektiğinin altı çizilmişti.
Haber Erkan Ekşi
News
