Edirne’nin değil,
Dünya’nın mirası,
Çıkar içinden,
Serhat boyundaki sıradan bir şehir,
Mimarlığın ‘kaşıkçı elması’
Bırakın dönemini, bu gün bile mimarlıkta zirveye ulaşan örneği yok.
Mimar Sinan’ın 80 yaşında 1575 yılında inşaatını tamamladığı ustalık eseri Selimiye Camii,
★★★
İnşa edilmesinden sonra, bugüne kadar yapılan en kapsamlı restorasyon kararı alındı.
Önce yıllarca çevre düzenlemesini tartıştık.
Dönemin Vakıflar Bölge Müdürü Osman Güneren, başta yerel yönetimin inadına az direnmedi.
Alan yönetimi Başkanı Yusuf Şamiloğlu’nun saçları döküldü.
Uzadıkça uzadı.
Sonunda kazma vuruldu ve bitirildi.
Sıra geldi ‘elmas’ı parlatmaya,
Hazırlanan proje Edirne Kültür Varlıkları Kurulu tarafından onaylandı.
Minareler ve dış bölümler bitirildi.
★★★
Selimiye’nin ana kubbesi 1883 yılında tamir ediliyor.
O döneme ait fermanlar bulundu.
Sultan 2. Abdülhamid’in döneminde çekilen ‘Yıldız Albümleri’nde yer alan fotoğraflar incelendi.
Ana kubbenin tezyinatıyla ilgili hazırlanan proje, Edirne Kurulu tarafından 6 Ocak 2025 tarihinde onaylandı.
Ayrıca çalışmaların ‘Selimiye Camii Tektik ve Tahkik Heyeti’ tarafından her aşamada yerinde denetim kararı verildi.
Heyetin onaylanan projeye Ocak ve Mayıs aylarında yaptığı itirazler, ‘yeterli bilimsel veri bulunmadığı’ gerekçesiyle iki kez kabul edilmedi.
İskeleler kurulup kalem işlerine başlandı.
Kubbenin motiflerinin neredeyse yarısı bitirilme aşamasına geldi.
★★★
Ağırlıklı olarak hattatlardan oluşan heyet, ana kubbeye işlenen motiflerin barok tarzı olduğu gerekçesiyle itirazlarını bu kez Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’na taşıdı.
Üst kurul itirazı kabul ederek yarısı tamamlanan kubbeyle ilgili projeyi iptal etti.
Edirne Kurulu iptal üzerine hattatlar tarafından önerilen projeyi 29 Temmuz 2025 tarihinde kabul ettti.
Çevre Düzeni Planı için UNESCO’yu bilgilendirirken, bu süreçte ‘lütfen’ de olsa kritik konuda paylaşım yapma gereği duyulmadı.
Selimiye’nin UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne girmesinin emektarı Namık Kemal Döleneken Uluslararası Anıtlar ve Sitler Konseyi Türkiye Milli Komitesi’nin kubbeyle ilgili yeni kararına yönelik ‘uyarı’ raporunu bana gönderdi.
Raporu yayınlayınca kamuoyunda cılız bir tepki oldu.
Mimarlık çevreleri kendi içinde tartıştı.
Edirne’deki sivil toplum kuruluşları açıklamalar yaptı.
Ne zamanki, Türk tarihinin yaşayan efsanesi İlber Ortaylı, uygulanan projeyle ilgili sosyal medya hesabından açıklama yaptı.
Kızılca kıyamet koptu.
Ortalık günledir yıkılıyor.
Tepki gösterenlere bakıyorum,
Öyle bir cenahtan değil,
Her kesimden yükselen ses, Selimiye Camii ana kubbesinin değiştirilen projesinin tarihi dokusuna zarar vereceği yönünde,
★★★
Basitçe anlatayım,
Son dönemde projenin değiştirilmesine tepkilerini ortaya koyanlar,
Yarısına yakını işlenen ve son 300 yıldır ana kubbedeki kalem işlerinin tamamlanmasını istiyor.
Tarihi kaynaklara, resmi evraklara, bezemelere, belgelere, fotoğraflara göre elde bu var.
Sonradan değiştirilen proje, ‘hayali tasarım’
Tezini savunuyor.
İptal edilen projenin camiinin inşa dönemiyle ilgisinin bulunmadığı ve sonradan kabul edilenin yapılmasını savunanlar,
İlk projede Avrupa’dan esinlenen Barok tarzı, Selimiye Camii’nin inşa döneminde bu tür kalem işleri yok.
Ayrıca Selimiye Camii’nin 9 yan küçük kubbelerinde inşa dönemine ait kalem işleri var.
Küçük kubbelerdeki süslemeler ve Mimar Sinan’ın İstanbul’daki eserlerindeki mevcut örnekler ana unsur olarak alınmalı,
Bu işlemelerden esinlenerek ana kubbe kalem işleri yapılmalıdır.
★★★
Şimdi önümüzde tartışmanın ‘kilitlendiği’ iki yol var.
Ya eldeki tarihi vesikalara göre olan,
Veya yapıldığı dönemden kalma küçük kubbelerdeki işlemelerden esinlenerek çizilen,
Bilim insanlarının, akademisyenlerin tartıştığı ve üzerinde anlaşamadığı yol ayrımı burası,
Osmanlı Arşivlerinde Selimiye Camii mimari yapısı ve kalem işlerine yönelik belge, bilgi yok.
Edirne işgali sırasında kütüphanedeki yazma eserler Bulgarlar, çiniler Ruslar tarafından çalınmış,
Bulgaristan kütüphanelerinde Mimar Sinan dönemine ait bir kayıt, belge, çizim, karalama, taslak var mı bilmiyoruz.
Ya da, Kültür Bakanlığı oralarda bir araştırma yaptı mı meçhul…
★★★
Ortalık yangın yeri,
Selimiye Camii’nin UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’ne alınmasını sağlayan,
Edirne Belediye Başkanlığı’ndan şimdilik ‘tık’ yok.
Bu hafta Tarihi Kentler Birliği Toplantısı var.
Ancak, Belediye Başkanı Filiz Gencan’ın tartışmayı bitirecek ‘bilimsel bir hamle’ hazırlığı olduğu ifade ediliyor.
Sonrasında umarım zihinler daha berraklaşır.
★★★
Sonuç olarak,
Vakıflar Genel Müdürlüğü Selimiye Camii’nin resmi sahibi,
Projeyi yürütüyor.
Son kararları ikinci proje,
Tartışılan konuyu her iki yönüyle anlattım.
Sizin içinize hangisi siniyor.
Benim mi?
Ben, 2019 yılında yerel seçimlerinde 16 Şubat günü Edirne’ye gelen Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Selimiye Meydanı’nda okuduğu Arif Nihat Asya’nın ‘Edirne Destanı’ dizeleriyle bitireyim.
Selimiye derler, Edirne derler,
Tatlı bir gariplik duygusu gelir.
Kemerler, çeşmeler, minarelerle,
Bir eski eserler kamusu gelir.
Minarelerden en tatlı ezanlar,
Dallarından güvercin kokusu gelir.
Şurda abdest alır Hüdâvendigâr,
Yerden suyu gökten havlusu gelir.
……….
Mahya olmak için Sultan Selim’e,
Göklerden yıldızlar ordusu gelir.
Kubbeler menekşe, şerefeler gül,
Mermerinden çiğdem kokusu gelir.
ve
Türk’ün Trakya’da tapusu gelir…
Not: Edirne İdare Mahkemesi yapılan başvuru üzerine 26 Eylül 2025 günü akşam saatlerinde yürütmenin durdurulması yönünde karar verdi.
News
